Ziemia przestaje być oazą obfitości. Woda wydawała się kiedyś zasobem nieskończonym, teraz brutalnie konfrontuje z rzeczywistością. Zmiany widzimy tu i teraz. Czy Polska jest zabezpieczona na sytuacje kryzysowe?
Mit zasobnej Polski – szokujące fakty i mapa zagrożeń
W powszechnej świadomości Polska to kraj zielony, bogaty w wodę. Rzeczywistość, oparta na twardych danych jest szokująca. Pod względem odnawialnych zasobów wody słodkiej na jednego mieszkańca, Polska to jeden z najuboższych krajów w Unii Europejskiej. Nasze zasoby są w pełni porównywalne z zasobami pustynnego Egiptu. Taki fakt naukowy powinien fundamentalnie zmienić nasze postrzeganie wody.
Problem nie jest rozłożony równomiernie. Mapa wodna Polski pokazuje wyraźne strefy zagrożenia:
- Polska Centralna (tzw. „pustynia polska”): Województwa łódzkie, kujawsko-pomorskie i wielkopolskie to obszary o największym deficycie wody. Przyczyny są złożone: historycznie najniższe sumy opadów, intensywne rolnictwo wymaga nawadniania oraz postępujące stepowienie, czyli degradacja gleby i utrata zdolności magazynowania wody.
- Wyżyny (Lubelska, Kielecka): Tutaj również głównym problemem jest presja ze strony rolnictwa, zwłaszcza upraw owoców i warzyw.
- Śląsk: Ośrodek przemysłowy (niezwykle wodochłonny) oraz wysoka gęstość zaludnienia.
Dla przeciętnego obywatela kryzys na razie przejawia się w coraz częstszych letnich zakazach podlewania ogródków, mycia samochodów i napełniania basenów. To pierwszy, wyraźny sygnał braków w wydajności systemu.
Regiony (względnie) bezpieczne i paradoks gór
Oczywiście, istnieją w Polsce regiony o (względnie) lepszej sytuacji hydrologicznej. Należą do nich przede wszystkim pojezierza (Pomorskie, Mazurskie). Tam duża liczba naturalnych zbiorników wodnych stanowi pewien bufor. Należy jednak podkreślić, że nawet tutaj obserwujemy niepokojący, systematyczny spadek poziomu wód w jeziorach. Drugi podobny obszar to regiony górskie i podgórskie (Karpaty, Sudety), dzięki najwyższym sumom opadów.
I tu dochodzimy do paradoksu. Choć spada tam najwięcej deszczu, brakuje naturalnej i sztucznej retencji. Woda z gwałtownych, nawalnych opadów nie ma czasu wsiąknąć w podłoże. Spływa błyskawicznie po stromych zboczach, tworzy groźne powodzie błyskawiczne, a następnie, uregulowanymi korytami rzek w ekspresowym tempie ucieka do Wisły, Odry i w końcu do Bałtyku.
Strefy Zagrożenia Suszą w Polsce
- Najwyższe zagrożenie: Województwo łódzkie, kujawsko-pomorskie, wielkopolskie oraz Wyżyna Lubelska.
- Wysokie zagrożenie: Śląsk, Opolszczyzna, Mazowsze, Podlasie.
- Umiarkowane zagrożenie: Regiony pojezierzy i regiony górskie.
Globalne ocieplenie niszczy naturalny obieg wody
Oprócz wzrostu temperatury, wtłaczamy do systemu klimatycznego gigantyczną, dodatkową porcję energii. Zmiana rozregulowuje delikatny mechanizm obiegu wody.
- Więcej energii w systemie, bardziej „chłonna” atmosfera: Cieplejsze powietrze pomieści znacznie więcej pary wodnej.
- Intensywniejsze parowanie: Wyższe temperatury powodują gwałtowniejsze parowanie wody.
- Ekstremalne i nieregularne opady: Gdy naładowana energią i wilgocią atmosfera w końcu uwalnia wodę, robi to gwałtownie.
- Paradoks ulewy i suszy: To jeden z najbardziej zdradliwych skutków zmian klimatu. Woda z intensywnej ulewy spływa gwałtownie i powoduje powodzie błyskawiczne.
Historyczne błędy kosztowne dzisiaj
Kryzys wodny w Polsce nie jest wynikiem wyłącznie globalnych zmian klimatycznych, ale konsekwencją konkretnych, błędnych decyzji podejmowanych w naszym kraju przez ostatnie dekady.
- Melioracje i regulacja rzek: Przez dziesięciolecia, zwłaszcza w okresie PRL, w Polsce na masową skalę prowadzono prace melioracyjne w celu osuszenia cennych przyrodniczo terenów podmokłych, bagien i torfowisk, czyli naturalnych magazynów wody. Równolegle, prostowano i betonowano koryta dziesiątek rzek. Zniszczyliśmy naturalny system retencji.
- Wylesianie: Lasy, zwłaszcza te o zróżnicowanej strukturze również zatrzymują wodę. Masowa wycinka lasów zwiększa ryzyko powodzi.
- Przemysł wydobywczy: Działalność kopalni odkrywkowych, zwłaszcza węgla brunatnego (rejon Bełchatowa i Konina). Powstają gigantyczne leje depresji. Wymagają stałego odpompowywania wód podziemnych, co w katastrofalny i często nieodwracalny sposób odwadnia ogromne obszary na setki lat.
Współczesne grzechy – rolnictwo i beton
Niestety, do historycznych błędów dokładamy cały szereg współczesnych błędnych decyzji.
- Intensywne rolnictwo: Odpowiada za większość zużycia wody w Polsce głównie przez powszechnie nieefektywne metody nawadniania. Uprawiamy rośliny o bardzo dużym zapotrzebowaniu na wodę (kukurydza).
- Urbanizacja: Postępujące uszczelnianie powierzchni w miastach i na przedmieściach – przez asfaltowanie, betonowanie i wykładanie ogromnych połaci kostką brukową – uniemożliwia wsiąkanie wody deszczowej w grunt. Zamiast zasilać zasoby wód podziemnych, deszczówka kanalizacją szybko dociera do rzeki.
- Zanieczyszczenie wód: Część i tak już skromnych zasobów wodnych nie nadaje się do użytku bez bardzo kosztownego procesu oczyszczania.
Czy jesteśmy skazani na katastrofę? Niekoniecznie. Znamy wiele rozwiązań systemowych. Wymagają jednak fundamentalnej zmiany filozofii.
- Renaturyzacja rzek i odtwarzanie mokradeł: To absolutnie najważniejszy i najpilniejszy kierunek działań. Zamiast dalej betonować, musimy przywracać rzekom ich naturalny, meandrujący bieg, odsuwać wały przeciwpowodziowe i nawadniać torfowiska oraz bagna.
- Mała i duża retencja krajobrazowa: Działania na mniejszą skalę, ale o ogromnym, skumulowanym potencjale. Budowa małych zbiorników, oczek wodnych na polach, progów zwalniających na małych ciekach, a także sadzenie pasów zieleni i zadrzewień śródpolnych.
- Modernizacja rolnictwa: Inwestycje w precyzyjne, oszczędne systemy nawadniania (nawadnianie kropelkowe), a także promowanie upraw lepiej dostosowanych do lokalnych warunków wodnych.
Zmiany muszą objąć również nasz przemysł i miasta.
- Gospodarka o obiegu zamkniętym: Wymuszanie na przemyśle recyklingu i ponownego wykorzystywania wody technologicznej. W miastach rozwijanie systemów oczyszczania i ponownego wykorzystywania tzw. „wody szarej” (z pryszniców i umywalek) oraz deszczówki.
- Błękitno-zielona infrastruktura w miastach: Zastępowanie betonu i asfaltu powierzchniami przepuszczalnymi. Budowa ogrodów deszczowych, zielonych dachów, niecek infiltracyjnych i rowów retencyjnych. Musimy przechwytywać wodę deszczową tam, gdzie spada.
Co w takim razie możemy zrobić sami teraz?
Skoro wiemy, że nasze działania mają sens, przejdźmy do konkretów. Podzielimy je na dwie kategorie.
- Oszczędzanie bezpośrednie: Zestaw dobrze znanych, ważnych działań ograniczających bezpośrednie zużycie wody w domu. Naprawianie przecieków, krótkie prysznice, instalacja urządzeń ograniczających przepływ, pełne załadowywanie pralki i zmywarki.
- Zmiana nawyków zakupowych: Tu leży nasz największy, nieuświadomiony wpływ. To ukryta woda zużyta na wszystkich etapach produkcji przedmiotów i żywności. To nasz prawdziwy, gigantyczny ślad wodny. Koncept całkowicie zmienia perspektywę.
Rezygnacja z wody butelkowanej na rzecz filtrowanej wody z kranu to proste i kompleksowe działanie proekologiczne.
- Redukcja śladu wodnego plastiku. Do wyprodukowania jednej, półtoralitrowej butelki PET potrzeba nawet 10 litrów wody.
- Redukcja śladu energetycznego. Produkcja plastiku zużywa gigantyczne ilości energii.
- Symboliczne i praktyczne zerwanie z marnotrawstwem.
Źródła:
https://imgw.pl/wp-content/uploads/2024/11/imgw-obserwator-susza-2020.pdf
Ten artykuł jest naprawdę przerażający, ale jednocześnie bardzo ważny. Opisuje on realne skutki globalnego ocieplenia dla Polski, pokazując jak wysuszanie kraju może wpłynąć na nasze życie codzienne. Bardzo doceniam fakt, że autorzy podają konkretną analizę sytuacji, a nie tylko straszą ogólnikami. Przydałoby się jednak więcej informacji na temat działań, które możemy podjąć, aby przeciwdziałać temu problemowi. Sugeruję, aby w kolejnych artykułach skupić się również na rozwiązaniach i inicjatywach mających na celu walkę z globalnym ociepleniem.
Komentowanie treści jest dostępne wyłącznie dla zalogowanych czytelników. Jeżeli nie masz konta, zarejestruj się i zaloguj, aby móc dodać komentarz.